جام جم: پرندگان از ثروت هاي طبيعي و ملي کشور به شمار مي روند که متاسفانه تعداد آنها به دليل تبديل و تخريب اکوسيستم ها بسيار کاهش يافته است.
شکار بي رويه و کثرت تفنگ هاي بادي و تيراندازي سبب شده است بسياري از پرندگان که در گذشته در ايران وجود داشتند، اکنون بندرت مشاهده شوند. بررسي ها نشان مي دهد بيشترين گونه پرندگان را گونه هاي متکي به تالاب ها تشکيل مي دهند و تخريب تالاب ها تاثير منفي بر تعداد گونه هاي پرندگان داشته است ، به طوري که هم اکنون 18 گونه پرنده ايران در معرض تهديد اعلام شده است و کارشناسان معتقدند نگاه مسوولان به اين بخش از طبيعت بايد با تدوين برنامه هاي حفاظتي ويژه اي تغيير يابد.

براساس دومين گزارش وضعيت محيط زيست ايران ، تعداد گونه هاي پرندگان ايران 517 گونه است که در 19 راسته ، 79 تيره و 22 جنس طبقه بندي شده اند که اين تعداد معادل 5.62 درصد از پرندگان زيستمند خاورميانه است ؛ همچنين با توجه به اين که ايران براي مهاجرت بسياري از گونه ها يکي از مناطق مهم جهان است ، تقريبا 340 گونه يعني 68 درصد از پرندگان ايران را مهاجران تشکيل مي دهند. همچنين بررسي ها نشان مي دهد از 517گونه پرندگان ايران ، حدود 63 گونه يعني معادل 323 گونه در ايران زاد و ولد مي کنند و از اين تعداد 78 گونه تابستان گذر و بسياري از آنها حتي مهاجر عبوري هستند که در زمستان ديده نمي شوند و 59 گونه در برخي قسمت هاي کشور تابستان گذر و در قسمت هاي ديگر زمستان گذر هستند.

ويژگي هاي منحصر به فرد پرندگان
در ميان مهره داران ، پرندگان به سبب برخورداري از قدرت پرواز، صاحب وسيع ترين محيط بلامعارض در گيتي ، يعني هوا هستند. پرندگان مي توانند ناگهان نقل مکان کنند و اين جابه جايي سريع از محيطي به محيط مناسب تر براي بسياري از گونه ها به علت نيازهاي خاص تغذيه يا شرايط اقليمي اهميت حياتي دارد. برخورداري از پر و نيز بال و نوک اين گروه از جانداران را از ديگران متمايز کرده است. پر ماده اي بي همتاست و اين مساله در شکافتن هوا، پوشش عايقي ، سبکي وزن و خاصيت هوابري ديناميکي مشهود است. استخوان هاي پرندگان نيز از نظر تقليل دادن وزن آنها تا حد ممکن حالت استثنايي دارند. درون استخوان ها خالي است ولي مثل داخل بال هواپيما يا پايه هاي پل ، بسترهايي با بهترين شيوه مهندسي قرار دارد که اين استخوان ها را تقويت مي کند.
ويژگي تقليل وزن بدن پرنده به شکل ديگري نيز ظاهر مي شود. وزن مخصوص بدن يک مرغابي دست نخورده 0.6 است ، ولي پس از پر کندن ، وزن مخصوص آن بيشتر مي شود و به 0.9 مي رسد. از اين رو مي توان گفت اگر پرندگان خونگرم نبودند پرواز براي آنها در مناطق سردسير بسيار مشکل بود؛ چرا که سوخت و ساز پرندگان سريع است و در سنجش با ميزان 37 درجه سانتي گراد دماي بدن انسان و اندکي بيشتر براي بعضي پستانداران ديگر دماي بدن پرندگان حدود 40 درجه سانتي گراد است ، مثلا دماي بدن توکاها به 43.5 درجه سانتي گراد هم مي رسد.

پرندگان در معرض تهديد
متاسفانه بسياري از پرندگاني که اوايل 2 دهه پيش ديده مي شدند، اکنون ديگر ديده نمي شوند يا بندرت مشاهده مي شوند. اين ضايعه بويژه در نواحي ساحلي درياي خزر چشمگيرتر و تکان دهنده تر است. پرندگان شکوهمند و پراهميتي مانند عقاب دريايي ، عقاب ماهيگير و پرندگان آبچر گوناگون که زماني به وفور مشاهده مي شدند ظاهرا ديگر وجود ندارند يا به ندرت ديده مي شوند. بايد تاکيد داشت که کثرت تفنگ هاي بادي در شهر و روستا منجر به تيراندازي به هر نوع پرنده و در هر اندازه شده است.
در حالي که مي توان بيشتر خاک ايران را جزو مناطق خشک به شمار آورد، فقط حدود 45 گونه از مجموع پرندگان ايران مختص به چنين اقليمي هستند و بقيه آنها به دليل تنوع زيستگاه هاي مناسب ، همگي در ديگر مناطق کشور زيست مي کند.
با اندک توجهي مي توان به اهميت محيطهايي از قبيل جنگل هاي شمال ، غرب و جنوب يا بوته زارها و تالاب ها در بقاي اين ثروت طبيعي و ملي پي برد.اما متاسفانه بيشتر اين اکوسيستم ها رو به تبديل و تخريب هستند و تقليل بسيار در پرندگان ايران نيز بازتاب همين وضع است.
بررسي ها نشان مي دهد بيشترين گونه ها در ميان پرندگان را پرندگان متکي به تالاب ها تشکيل مي دهند. از نظر اقتصادي نيز در گذشته پرندگان آبزي مهاجر مهمترين گروه پرندگان محسوب مي شدند. 45 سال پيش ، جمعيت پرندگان مهاجر ايران 12 ميليون برآورد شد که در آن زمان شکار اين پرندگان بخش مهمي از اقتصاد مردم استان هاي شرقي را تشکيل مي داد و براساس برآورد همان زمان تعداد پرندگان شکار شده در هر سال بسيار زياد بود.
به طور مسلم ، شکار بي رويه در کاهش اسفبار پرندگان آبچر نقش مهمي داشته ، ولي همتراز با آن و بلکه مهم تر، آلوده کردن و تخريب تالاب هاي ايران است که منجر به کاهش جمعيت پرندگان شده است.
کارشناس مسوول مهره داران دفتر تنوع زيستي و ذخاير ژنتيکي سازمان حفاظت محيط زيست در اين باره گفت: براساس فهرست اتحاديه جهاني حفاظت از طبيعت پرندگان غاز پيشاني سفيد، کبوتر خاوري ، عقاب دريايي ، عقاب شاهي ، دليجه کوچک ، هوبره ، اردک مرمري ، ميش مرغ ، پليکان پاخاکستري و باکلان گلوسياه در گروه پرندگان آسيب پذير هستند.
حسن محمديان افزود: همچنين پرنده هايي مانند بالابان ، اردک سرسفيد، عروس غاز و کرکس مصري در خطر انقراض قرار دارند و درناي سيبري ، کرکس پشت سفيد و خروس کولي شکم سياه در وضعيت بحراني هستند

Popularity: 22% [?]